Elektroenergetika haqqında

1. v203.02.20251 dəyişiklik

   “Qaz təchizatı haqqında”, “Dövlət rüsumu haqqında”, “İxrac nəzarəti haqqında”, “İxrac məqsədli neft-qaz fəaliyyətinə xüsusi iqtisadi rejimin tətbiqi haqqında”, “Elektroenergetika haqqında” və “Energetika haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu
2. v120.05.20242 dəyişiklik

   “Elektroenergetika haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 11 aprel tarixli 858-VIQ nömrəli Qanununun icrası ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin bəzi fərmanlarında dəyişiklik edilməsi və bəzi fərmanlarının ləğvi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Bu qanuna dəyişikliklər (20)

elektroenergetika subyektlərifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.13

elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, ötürülməsi, paylanması və təchizatı ilə məşğul olan hüquqi və ya fiziki şəxslər

elektroenergetika sisteminin rejimlərifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.14

elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, ötürülməsi, paylanması və istehlakı prosesini, habelə elektroenergetika obyektlərinin, o cümlədən elektrik qurğularının vəziyyətini xarakterizə edən texniki parametrlərin toplusu

enerji təhlükəsizliyifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.15

elektrik enerjisinin təminatının etibarlılığı, o cümlədən texniki təhlükəsizlik

elektrik enerjisi təminatının etibarlılığıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.16

elektroenergetika sisteminin bu Qanunda nəzərdə tutulan qaydada istehlakçıları elektrik enerjisi ilə fasiləsiz və dayanıqlı təchiz etmək qabiliyyəti

elektrik enerjisinin istehsalçısı (istehsalçı)fəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.17

elektrik enerjisinin istehsalını həyata keçirən elektroenergetika subyekti

elektrik enerjisinin təchizatçısı (təchizatçı)fəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.18

istehlakçıları elektrik enerjisi ilə təchiz edən elektroenergetika subyekti

elektrik enerjisinin istehlakçısı (istehlakçı)fəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.19

öz ehtiyacları üçün elektrik enerjisini satın alan sərbəst və ya sərbəst olmayan istehlakçı, habelə məişət və ya qeyri-məişət istehlakçısı

elektrik şəbəkələrinə çıxışfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.21

ötürücü və ya paylayıcı şəbəkə istifadəçilərinin (elektrik enerjisi istehsalçıları, təchizatçıları, istehlakçıları, habelə ötürücü sistem operatoru və paylayıcı sistem operatoru) həmin şəbəkələrdən əvvəlcədən müəyyən edilmiş, ayrı-seçkiliyə yol verilməyən (bu Qanunun 11.6-cı maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla) və şəffaf şərtlərlə (müqavilə şərtlərinə və tənzimlənən qiymətlərə (tariflərə) uyğun) istifadə etmək hüququ, həmçinin ötürücü və paylayıcı sistem operatorlarının bu hüququn təmin edilməsi üzrə vəzifələri

elektrik enerjisinin qeyri-balansıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.22

ötürücü sistem operatoru tərəfindən müəyyən edilmiş elektrik enerjisinin istehsal-istehlakının gündəlik qrafikinin saathesabı hədləri ilə faktiki istehsal-istehlakın saathesabı hədləri arasındakı fərq

elektrik enerjisi bazarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.23

elektrik enerjisinin topdansatış bazarı və pərakəndə satış bazarı

elektrik enerjisinin topdansatış bazarı (topdansatış bazarı)fəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.24

elektrik enerjisinin alqı-satqısı, sistem və köməkçi xidmətlərin göstərilməsi zamanı topdansatış bazarının subyektləri arasında yaranan münasibətlər sistemi

elektrik enerjisinin pərakəndə satış bazarı (pərakəndə satış bazarı)fəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.25

elektrik enerjisinin istehlakçılara təchizatı zamanı pərakəndə satış bazarının subyektləri arasında yaranan münasibətlər sistemi

elektrik enerjisinin topdansatış bazarının subyektlərifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.26

elektrik enerjisinin topdansatış bazarında iştirak edən elektrik enerjisinin istehsalçıları, ötürücü sistem operatoru, paylayıcı sistem operatoru, təchizatçılar, sərbəst istehlakçılar və bazar operatoru

elektrik enerjisinin pərakəndə satış bazarının subyektlərifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.27

elektrik enerjisinin pərakəndə satış bazarında iştirak edən elektrik enerjisinin istehsalçıları, ötürücü sistem operatoru, paylayıcı sistem operatoru, təchizatçılar, qapalı paylayıcı şəbəkələrin operatorları və istehlakçılar

elektrik enerjisinin mərkəzləşdirilmiş bazarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.28

elektrik enerjisinin qısamüddətli (elektrik enerjisinin spot ticarəti), ortamüddətli (həftə, ay) və uzunmüddətli (rüb, il) dövrlər üçün informasiya sistemi vasitəsilə elektron ticarəti zamanı elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektləri arasında yaranan münasibətlər sistemi

elektrik enerjisinin istehsalıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.29

elektrik stansiyalarında bütün növ enerji resurslarının elektrik enerjisinə çevrilməsi ilə əlaqədar hərəkətlər, həmçinin elektrik və istilik enerjisinin birgə istehsalı

balanslaşdırıcı elektrik enerjisifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.3

ötürücü sistem operatoru tərəfindən müəyyən edilmiş elektrik enerjisinin istehsal-istehlakının gündəlik qrafikinin icrası zamanı yaranan elektrik enerjisinin qeyri-balansının aradan qaldırılması üçün istifadə edilən elektrik enerjisi

elektrik enerjisinin saxlanmasıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.30

elektrik enerjisinin istehsal edildiyi anda elektrik şəbəkəsindən qəbul edilərək sonradan istifadə edilməsi məqsədilə elektrik qurğusu vasitəsilə yığılması və müəyyən müddətdən sonra elektrik şəbəkəsinə ötürülməsi ilə əlaqədar fəaliyyət

elektrik enerjisinin ötürülməsifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.31

elektrik enerjisinin ötürücü şəbəkə vasitəsilə paylayıcı şəbəkəyə və istehlakçılara verilişi (təchizatı istisna olmaqla)

elektrik enerjisinin paylanmasıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.32

elektrik enerjisinin paylayıcı şəbəkə vasitəsilə istehlakçılara verilişi (təchizatı istisna olmaqla)

elektrik enerjisinin istehsal-istehlakının gündəlik qrafikifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.34

elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektləri arasında elektrik enerjisinin alqı-satqısına dair bağlanılmış müqavilələrə uyğun olaraq, hər gün üzrə elektrik enerjisinin saathesabı istehsal-istehlakının ötürücü sistem operatoru tərəfindən təsdiq edilmiş həcmi

elektrik enerjisinin spot-ticarətifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.35

elektrik enerjisinin əməliyyat günü dövrü və bir gün əvvəl rejimləri və saathesabı həcmlərlə qısamüddətli ticarəti

elektrik şəbəkəsinə dair qaydalarfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.38

elektroenergetika sisteminin planlaşdırılması, inkişafı, o cümlədən istehsal və saxlama güclərinin proqnozlaşdırılması, habelə elektrik şəbəkələrinə çıxış və elektrik şəbəkələrinə qoşulma, elektroenergetika sistemi rejimlərinin, o cümlədən əməliyyat rejiminin planlaşdırılması, habelə mərkəzi operativ-dispetçer idarəetməsi və paylayıcı sistem operatoru tərəfindən operativ-dispetçer idarəetməsi, əməliyyatın təhlükəsizliyi ilə bağlı elektroenergetika subyektləri, həmçinin həmin subyektlərlə istehlakçılar arasındakı qarşılıqlı münasibətlərin texniki aspektlərini tənzimləyən və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən qaydalar toplusu

əməliyyat günüfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.39

elektrik enerjisinin topdansatış bazarının subyektləri arasında bağlanılmış elektrik enerjisinin alqı-satqı müqavilələrinin icrası üçün ötürücü sistem operatorunun mərkəzi operativ-dispetçer idarəetmə funksiyasını həyata keçirdiyi cari gün

ikitərəfli müqaviləfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.40

istehsalçılarla təchizatçılar və ya sərbəst istehlakçılar, habelə təchizatçılarla sərbəst istehlakçılar arasında bağlanılan elektrik enerjisinin alqı-satqı müqaviləsi

ikitərəfli müqavilələr bazarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.41

ikitərəfli müqavilə əsasında elektrik enerjisinin alqı-satqısının həyata keçirildiyi bazar

köməkçi xidmətlərfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.42

elektroenergetika sisteminin təhlükəsiz və etibarlı fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə ötürücü sistem operatorunun elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektlərindən əldə etdiyi, bu Qanunun 27.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş xidmətlər

köməkçi xidmətlər bazarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.43

elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektləri tərəfindən ötürücü sistem operatoruna bu Qanunun 27.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş xidmətlərin göstərilməsi zamanı yaranan münasibətlər sistemi

kommersiya uçotufəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.44

elektrik enerjisinin ötürülməsi, paylanması və təchizatı müqavilələri üzrə tərəflər arasında qarşılıqlı hesablaşmaların aparılması məqsədi ilə elektrik enerjisinin ölçülməsi və ölçmə nəticələrinin, habelə hesablama yolu ilə əldə edilən elektrik enerjisinin miqdarı haqqında məlumatların toplanması, saxlanması, emalı və ötürülməsi prosesi

kommersiya uçotu qaydalarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.45

elektrik enerjisi bazarında elektrik enerjisi bazarı subyektlərinin kommersiya uçotunun təşkili və təmin edilməsi ilə bağlı hüquqlarını və vəzifələrini müəyyən edən qaydalar

qapalı paylayıcı şəbəkəfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.46

müəyyən ərazi ilə məhdudlaşan istehsal zonasında sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi məqsədilə həmin ərazidə yerləşən şəbəkə istifadəçilərini elektrik enerjisi ilə təmin edən və texniki səbəblərə görə istifadəçilərinin texnoloji proseslərinin əlaqəli olduğu və elektrik enerjisinin elektrik şəbəkəsinin mülkiyyətçisi və ya operatoru, yaxud onların mülkiyyətində və ya istifadəsində olan obyektlər tərəfindən istehlak olunduğu elektrik şəbəkəsi

qeyri-məişət istehlakçısıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.47

bu Qanunun 1.1.50-ci maddəsində nəzərdə tutulan istehlakçılar istisna olmaqla digər istehlakçılar

qəza ehtiyatı (bron)fəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.49

qəza hallarında elektrik enerjisinin fasiləsiz təchizatını tələb edən obyektlərin əsas qurğularının işləməsini təmin etməklə onların fəaliyyətinin pozulmasının, həmçinin ekoloji, sosial və iqtisadi fəsadların qarşısının alınması üçün sərf olunan elektrik enerjisinin minimal istehlak gücü

balanslaşdırıcı qrupfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.5

elektrik enerjisinin qeyri-balansının tənzimlənməsi üçün elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektləri arasında müqavilə əsasında yaradılan və həmin müqavilə ilə müəyyən edilmiş qaydada hər bir iştirakçısının balanslaşdırma məsuliyyəti daşıdığı qrup

məişət istehlakçısıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.50

yaşayış evlərində və mənzillərdə, o cümlədən Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 91-ci maddəsində nəzərdə tutulan xüsusi təyinatlı mənzil fondunun yaşayış sahələrində, həmçinin bağlarda və qarajlarda məişət ehtiyacları üçün (sahibkarlıq fəaliyyəti istisna olmaqla) elektrik enerjisindən istifadə edən fiziki şəxs

mərkəzi operativ-dispetçer idarəetməsifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.51

ötürücü sistem operatoru tərəfindən elektroenergetika sistemində elektrik enerjisi təminatının etibarlılığına və elektrik enerjisinin keyfiyyət göstəricilərinə riayət olunması üzrə elektrik enerjisinin istehsalına, saxlanmasına, ötürülməsinə və paylanmasına fasiləsiz nəzarət və onların texniki tənzimlənməsi prosesi

mühafizə zonasıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.52

elektrik şəbəkələrinin mühafizəsinin təmin olunması, istismarı üçün normal şəraitin yaradılması və zədələnməsinin qarşısının alınması, həmçinin insanların həyat və sağlamlığının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə müəyyən olunmuş torpaq sahələri, su və hava məkanı

ötürücü sistem operatorufəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.54

icazə əsasında ötürücü şəbəkə ilə elektrik enerjisinin ötürülməsini, ötürücü şəbəkənin istismarını, yenilənməsini, genişləndirilməsini və mərkəzi operativ-dispetçer idarəetməsini həyata keçirən, sistem xidmətləri göstərən, həmçinin elektroenergetika sisteminin qonşu dövlətlərin elektroenergetika sistemləri ilə paralel işini təşkil edən hüquqi şəxs

paylayıcı sistem operatorufəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.55

icazə əsasında paylayıcı şəbəkə ilə elektrik enerjisinin paylanmasını həyata keçirən hüquqi şəxs

paylayıcı şəbəkəfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.56

elektrik enerjisinin paylanması üçün nəzərdə tutulmuş elektrik qurğularının, o cümlədən 110 kV və aşağı gərginlikli transformator yarımstansiyalarının və elektrik verilişi xətlərinin məcmusu

pərakəndə satış bazarı qaydalarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.57

elektrik enerjisinin pərakəndə satış bazarının subyektləri arasında yaranan münasibətləri tənzimləyən qaydalar

sabit tariffəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.57-1

elektrik enerjisinin istehlak səviyyəsindən asılı olmayan sabit xarakterli xərclərin tənzimləyici tərəfindən müəyyənləşdirilən hissəsinin qarşılanması məqsədilə hər bir istehlakçı üzrə tətbiq olunan aylıq tarif elementi

səlahiyyətli təchizatçıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.58

sərbəst olmayan istehlakçıların, habelə bu Qanunun 19.8-ci maddəsində nəzərdə tutulan sərbəst istehlakçıların elektrik enerjisi ilə təchizatını həyata keçirən hüquqi şəxs

sərbəst istehlakçıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.59

illik elektrik enerjisi sərfiyyatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilən həddə və ondan yuxarı olan istehlakçı

balanslaşdırıcı bazarfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.6

ötürücü sistem operatoru tərəfindən balanslaşdırma funksiyası, həmçinin elektrik enerjisinin qeyri-balansı ilə bağlı maliyyə məsələlərinin həlli zamanı topdansatış bazarı subyektləri arasında yaranan münasibətlər sistemi

sərbəst olmayan istehlakçıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.60

illik elektrik enerjisi sərfiyyatı bu Qanunun 1.1.59-cu maddəsində nəzərdə tutulan həddən aşağı olan istehlakçı

sistem xidmətlərifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.61

ötürücü sistem operatoru tərəfindən topdansatış bazarının subyektlərinə mərkəzi operativ-dispetçer idarəetmə funksiyalarının həyata keçirilməsi ilə bağlı göstərilən xidmətlər

tənzimləyicifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.62

elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, ötürülməsi, paylanması, təchizatı sahələrində dövlət tənzimlənməsini və nəzarətini həyata keçirən və statusu qanunla müəyyən edilən qurum

topdansatış bazarı qaydalarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.63

mərkəzləşdirilmiş elektrik enerjisi bazarında və ya ikitərəfli müqavilələr bazarında elektrik enerjisinin alqı-satqısı zamanı elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektləri arasında yaranan münasibətləri tənzimləyən qaydalar

balanslaşdırma qaydalarıfəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.7

balanslaşdırıcı bazarda və köməkçi xidmətlər bazarında elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektləri arasında yaranan münasibətləri tənzimləyən qaydalar

bazar operatorufəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.8

elektrik enerjisinin mərkəzləşdirilmiş bazarının fəaliyyətini təşkil etmək məqsədilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən yaradılan hüquqi şəxs

aktiv istehlakçıdaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.1

elektrik enerjisini istehlak etməklə yanaşı, bərpa olunan enerji mənbələri hesabına 150 k Vt-dək (150 k Vt daxil olmaqla) elektrik enerjisi istehsal edən hüquqi və ya fiziki şəxslər

elektroenergetikadaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.10

elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, ötürülməsi, paylanması və təchizatını özündə ehtiva edən energetika sahəsinin sektoru

elektroenergetika sistemidaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.11

mərkəzi operativ-dispetçer idarəetməsi yolu ilə elektrik enerjisinin istehsalını, saxlanmasını, ötürülməsini və paylanmasını vahid texnoloji prosesdə birləşdirən elektroenergetika obyektlərinin məcmusu

elektroenergetika obyektləridaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.12

elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, ötürülməsi və paylanması prosesində istifadə olunan elektrik stansiyaları, yarımstansiyalar, elektrik verilişi xətləri, mərkəzi operativ-dispetçer idarəetməsini təmin edən bina və qurğular

balanslaşdırmadaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.2

ötürücü sistem operatoru tərəfindən keyfiyyət göstəricilərinə (tezlik, güc və gərginlik həddi) uyğun elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, idxalı, ixracı və istehlakı arasında davamlı balansı təmin edən hərəkət və proseslər

elektrik şəbəkəsidaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.20

elektrik enerjisinin ötürülməsi və paylanması üçün nəzərdə tutulmuş elektrik qurğularının məcmusu

elektrik qurğularıdaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.36

elektrik enerjisinin istehsalı, saxlanması, ötürülməsi, paylanması və istehlakı üçün lazım olan qarşılıqlı əlaqəli avadanlıq və onlara aid tikililər kompleksi

elektrik stansiyasıdaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.37

bütün növ enerji resurslarından, o cümlədən bərpa olunan enerji mənbələrindən elektrik enerjisinin istehsalı üçün lazım olan qarşılıqlı əlaqəli avadanlıq və onlara aid tikililərin kompleksi

balanslaşdırma məsuliyyətidaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.4

elektrik enerjisinin topdansatış bazarı subyektlərinin elektrik enerjisi istehsalının, saxlanmasının, istehlakının və alqı-satqısının qəbul edilmiş qrafiklərə uyğun olaraq balanslaşdırılmasına dair öhdəlikləri, həmçinin onların ötürücü sistem operatoru qarşısında elektrik enerjisinin qeyri-balansının tənzimləməsindən irəli gələn maliyyə öhdəlikləri üçün məsuliyyəti

qəzadaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.48

elektrik qurğularının və ya onların hissələrinin fəaliyyətinin istismar zamanı dayanmasına və ya istismardan çıxmasına səbəb olan onların istismarının texnoloji parametrlərindən kənarlaşma

ötürücü şəbəkədaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.53

elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün nəzərdə tutulmuş elektrik qurğularının, o cümlədən 110 kV və ondan yuxarı gərginlikli transformator yarımstansiyalarının və elektrik verilişi xətlərinin məcmusu

texniki şərtlərdaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.64

elektrik enerjisi ilə təchiz edilməsi nəzərdə tutulan tikinti obyektlərinin elektrik şəbəkəsinə qoşulması ilə əlaqədar layihənin hazırlanmasına əsas verən, elektrik enerjisinin verilməsi ilə bağlı mühəndis-texniki parametrləri özündə əks etdirən texniki sənəd

bərpa olunan enerji mənbələridaxilifəsil:1/maddə:1/hissə:1.1/bənd:1.1.9

ətraf mühitdə daim mövcud olan, yaxud mütəmadi yaranan enerji mənbələri (hidroenerji, külək enerjisi, günəş enerjisi, geotermal enerji, biokütlə enerjisi, dəniz və okeanlarda dalğa enerjisi, qabarma və çəkilmə enerjisi, su axınlarının enerjisi və s.)